Makaleler Şubat 18th, 2015

Sosyal Güvencesiz Çalışan Haksız Rekabete Yol Açıyor!

Yazar Gül Çiçek Zengin

Ülkemizde sosyal güvenlik alanındaki ilk düzenlemeler 1800’lü yılların ikinci yarısında madencilik sektöründeki riskleri azaltmak için yapılmıştır. Son elli yılda yapılan düzenlemeler sonucunda günümüze gelindiğinde sosyal güvenlik sistemi önemli bir yol katetmiştir.

Yeterli olmasa da asgari ücret düzenlemesi, sosyal güvenlik primi uygulamaları, iş kanununun getirdiği yükümlülükler, zorunlu iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları ve denetimleri…

İşçi açısından olmazsa olmaz olan fakat işverene büyük oranda yük getiren bu uygulamalar sonucunda kayıtdışı istihdam yaygınlaşmıştır. Özellikle uygulanmakta olan yüksek prim oranları, son dönemde yaşanan ekonomik krizler işverenleri kayıtdışılığa sürüklemektedir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın kayıtdışılıkla bu kadar mücadele etmesine rağmen kayıtdışı istihdam oranı 2013 yılında yüzde 37’dir. Yaklaşık olarak 10 milyon kişinin kayıtdışı çalıştığı tahmin edilmektedir. Kayıtdışılık özellikle tarım, tekstil, hizmet ve inşaat sektöründe kendini gösteriyor.

Sıkı denetimlere rağmen kayıtdışı istihdam neden halen bu kadar yüksek?

İşsizlik oranının yüksek olması nedeniyle özellikle kalifiye olmayan işgücünün işveren karşısındaki sosyal güvenlik pazarlık gücünü azaltmakta ve hatta bu konuyu gündeme bile getirememektedir. İşçiler işe girebilmek için her türlü olumsuz çalışma koşuluna razı gelmekte, iş bulamama ya da işini kaybetme endişesiyle, sigortasız çalıştırılmaya tepkisiz kalmaktadır. İşçilerin mecburi olarak tepkisiz kalması kayıtdışılığın yaygınlaşmasına katkıda bulunmaktadır.

Kayıtdışı çalışma işçiler açısından kayıp olduğu gibi işletmeler arasında da haksız rekabete yol açıyor!

Haklarından haberi olmayan birçok işçinin deneme süresince kayıtdışı çalıştırıldığına yada şirket politikası diyerek 3 gün ücretsiz çalıştırdığına ve hatta üst düzey yöneticilerin SGK primlerini asgari ücret üzerinden yatırdıklarına şahit olmuşumdur.

Giderlerini en aza indirmeye çalışan birçok işletme personel istihdam etmek yerine evden çalışma sistemini uygulayarak sosyal güvenlik primi ödememektedir. Bu uygulamanın giderek yayılması ve süreklilik göstermesi nedeniyle işletmeler arasında haksız rekabete yol açmaktadır.

Üretim/hizmet giderlerinin aynı olduğu faaliyet ortamında sabit giderleri en aza indirmek işletmelerin rekabet edebilirliğini arttırmaktadır. Ancak kayıtdışı istihdama yönelen işletmeler haksız rekabeti tetiklemektedir.

İşletmeler üzerindeki vergi yükü kayıtdışılığı tetikliyor!

Kayıtdışılığı önleme konusunda devletimizin uyguladığı politikalara rağmen radikal sonuçların alınamamasının arkasında politikaların genellikle işveren aleyhine uygulanmasından dolayı olduğunu düşünüyorum. Yani işverenin üzerindeki vergi yükleri hissedilir oranda azaltıldığı durumda kayıtdışılık kendiliğinden en aza inecektir.